Spellen is het benoemen van de letters (en
niet de klanken) van een woord. Door te spellen leer je uit
welke letters een woord is opgebouwd. Omdat je altijd iedere
letter apart zegt, is het aantal letters dat je zegt, gelijk
aan het aantal letters dat je telt in het woord.
Neem bijvoorbeeld het woord oom. Dit wordt
gespeld als o - o - em. Je ziet drie letters, je zegt drie
letters.
Bij het spellen gebruiken we altijd de
namen van de letters uit het alfabet. Op de pagina Alfabet van deze site kan je daar
uitgebreidere informatie over vinden. Als een basiswoord
goed bekend is, kan je het gaan uitbreiden door er
medeklinkers voor te zetten.
Letters
en klanken
Tijdens het spellen leer je langzaam maar
zeker het verband tussen een letter en zijn klank. Je leert
dat sommige letters altijd hetzelfde klinken, zoals de
letter m: deze klinkt altijd als [m].
Sommige letters hebben echter meerdere
klanken. Zo klinkt de letter d als [d] wanneer er een
klinker achter staat, maar als [t] als er geen andere letter
of een medeklinker achter staat. De klinkers a, e, i, o, u
kunnen zowel lang als kort klinken, afhankelijk van de
medeklinkers eromheen.
Soms zorgt een combinatie van letters voor een nieuwe klank,
bijvoorbeeld de letters o en e klinken samen als oe.
Door steeds moeilijkere woorden te
spellen, komen alle mogelijkheden aan bod, en leer je ook de
logica achter het vormen van bepaalde klanken.
Aan de
slag met spellen
In het onderstaande filmpje heb ik een
indruk gegeven van de manier waarop je met spellen aan de
slag gaat.
Allereerst heb je materiaal nodig om te
spellen. Ik gebruik altijd een alfabetkaart om een letter op
te kunnen zoeken die iemand nog niet beheerst. Verder heb je
een letterdoos (of losse letters) nodig (ik heb inmiddels
een aantal verschillende) waar alle letters apart op een
blokje staan. Ten slotte gebruik ik allerlei spelmateriaal,
zoals kaartjes met woorden, maar ook kwartetten, pizzapunten
(waar woorden op staan), woordspelletjes, etc. Voor mensen
die uit het buitenland komen, gebruik ik ook veel plaatjes.
Daarmee doen we spelletjes, zoals race tegen de klok, wie
heeft het eerste zijn pizza vol, wie kan het meeste woorden
maken uit een lang woord, ... Natuurlijk hangt het spelletje
af van wie er meedoen.
In het filmpje zie je hoe het alfabet
wordt opgezegd. Je hoort met name in het begin dat dit een
beetje op de wijs van het alfabetliedje wordt gedaan. Als je
bij de k, l, m komt, verdwijnt dit, omdat ze de letters niet
zo snel kan aanwijzen. Het is van belang dat alle letters
duidelijk bij naam worden genoemd!
Daarna gaan we aan de slag met de
basiswoorden. Bij het maken van de woorden gebruiken we ook
veel termen als voor, achter, eerste, laatste om duidelijk
te maken dat we woorden van links naar rechts lezen. Dit is
vooral van belang voor iedereen die deze termen nog niet
goed beheerst. We proberen iedere keer van het woord dat op
tafel ligt een nieuw woord te maken, door letters weg te
halen en toe te voegen. Als alle woorden met oo (oog, ook,
oom; let op: oor laat je nog even weg, omdat de oo daar iets
anders klinkt!) bekend zijn, ga je van ook naar aak door de
twee o's weg te halen en twee a's toe te voegen. Vervolgens
kan je de woorden beginnend met dubbel aa behandelen.
Bespreek ook steeds de betekenis van het woord.
In het volgende onderdeel van de film zie
je een race tegen de klok met de woordkaartjes. Zo'n race
kan je ook samen doen: daarbij zegt de een het woord en moet
de ander het spellen, of de een spelt en de ander moet het
woord zeggen.
Tot nu toe hebben we steeds gespeld op
basis van losse woorden. We willen uiteraard toewerken naar
het lezen van zinnen uit een boek. Als je in een boek leest
als onderdeel van de les, moet je de eerste keer de woorden
gaan spellen. In het filmpje zie je hier een voorbeeld van.
In principe doe je dit spellen alleen de eerste keer dat je
een nieuw stukje leest. Daarna ga je het stukje gewoon
lezen. Uiteraard mag dit zo snel al de leerling kan. Denk er
wel aan dat je er pas een wedstrijd van maakt als je weet
dat er geen fouten meer komen: de leerling moet succes
proeven.
